Stand van zon en maan
Bereken de hoogte en het azimut van zon en maan voor elke plaats en tijd, met zonsopkomst, zonsondergang, schemering, maanopkomst en de maanfase.
Tijden worden in deze tijdzone getoond; kies de zone van de plaats, niet die van jou, als ze verschillen.
Stand op het gekozen tijdstip
- Hoogte van de zon
- –
- Azimut van de zon
- –
- Hoogte van de maan
- –
- Azimut van de maan
- –
- Maanfase
- –
- Verlicht
- –
- Leeftijd van de maan
- –
- Afstand tot de maan
- –
–
| Gebeurtenis | Tijd | Richting |
|---|---|---|
| Astronomische dageraad (−18°) | – | |
| Nautische dageraad (−12°) | – | |
| Burgerlijke dageraad (−6°) | – | |
| Zonsopkomst | – | |
| Zonnemiddag | – | |
| Zonsondergang | – | |
| Einde burgerlijke schemering (−6°) | – | |
| Einde nautische schemering (−12°) | – | |
| Einde astronomische schemering (−18°) | – | |
| Daglengte | – |
–
| Gebeurtenis | Tijd | Richting |
|---|---|---|
| Maanopkomst | – | |
| Maanondergang | – | |
| Volgende volle maan | – | |
| Volgende nieuwe maan | – | |
Tijden gelden voor zeeniveau en standaardrefractie, afgerond op de minuut; reken op ±1 minuut voor de zon en ±2 minuten voor de maan. Hoogtes zijn inclusief atmosferische refractie.
Zo gebruik je de zon- en maancalculator
- Kies een stad bij Plaats, typ een Breedtegraad en Lengtegraad in decimale graden (zuid en west zijn negatief), of klik op Mijn locatie gebruiken. Je browser vraagt dan om toestemming; de positie wordt alleen op deze pagina gebruikt en nooit naar een server gestuurd.
- Kies de Datum, de Tijd en de Tijdzone waarin je de resultaten wilt lezen. Klik op Nu om naar het huidige tijdstip te gaan.
- Onder Stand op het gekozen tijdstip lees je de hoogte van zon en maan boven de horizon, hun azimut (kompasrichting), de maanfase, het verlichte deel van de schijf, de leeftijd van de maan en haar afstand.
- De twee tabellen geven de gebeurtenissen van de dag: dageraad en einde van elke schemering, zonsopkomst, zonnemiddag en zonsondergang met hun richting, de daglengte, maanopkomst en maanondergang, en de volgende volle en nieuwe maan.
De lijst met plaatsen bevat onder meer Brussel en Parijs, maar geen Nederlandse stad. Voor Amsterdam vul je bijvoorbeeld 52,37 en 4,90 in (noorderbreedte en oosterlengte zijn positief) en kies je de tijdzone Europe/Amsterdam.
Hoogte, azimut en schemering
De hoogte is de hoek van het hemellichaam boven de horizon: 0° op de horizon, 90° recht boven je, negatief eronder. Het azimut wordt met de klok mee gemeten vanaf het ware noorden: 90° is oost, 180° zuid, 270° west. Fotografen gebruiken ze om het licht te plannen, tuiniers en eigenaars van zonnepanelen om schaduwen te bestuderen, en sterrenkundigen om te weten wanneer een object hoog genoeg staat.
Zonsopkomst en zonsondergang zijn de momenten waarop de bovenrand van de zon de horizon raakt. Omdat de atmosfeer het licht vlak bij de horizon ongeveer 34 boogminuten afbuigt en de straal van de zon 16 boogminuten is, gebeurt dat als het middelpunt van de zon 0,833° onder de horizon staat. Voor de schemering gelden drie standaarddefinities:
- Burgerlijke schemering: zon tot 6° onder de horizon; buiten is nog genoeg licht om zonder verlichting bezig te zijn.
- Nautische schemering: tot 12°; op zee is de horizon nog zichtbaar.
- Astronomische schemering: tot 18°; daarna is de hemel volledig donker.
Op hoge breedtegraden gebeuren sommige van deze gebeurtenissen gewoon niet: in de zomer kan de zon de hele dag boven de horizon blijven (middernachtzon), en in de winter komt ze soms helemaal niet op. De tabellen tonen dan “De hele dag boven” of “De hele dag onder”. Ook in Nederland en België wordt het rond de langste dag niet volledig donker: de astronomische schemering eindigt dan niet.
Hoe de berekening werkt
De stand van de zon komt uit de formules van Astronomical Algorithms van Jean Meeus, dezelfde methode als de zonnecalculator van NOAA, nauwkeurig tot ongeveer 0,01°. Voor de maan gebruikt de tool de maantheorie van Meeus met de grootste periodieke termen, gevolgd door een correctie voor parallax: de maan staat dichtbij genoeg om haar positie te laten afhangen van waar je op aarde staat. Op- en ondergangstijden worden gevonden door de hoogte over de lokale dag te volgen en elke kruising van de horizon tot op de seconde te verfijnen, waarna wordt afgerond op de minuut. De maanfase volgt uit de hoek tussen maan en zon; het verlichte deel gebruikt de echte fasehoek.
De resultaten gaan uit van een horizon op zeeniveau en standaard atmosferische refractie. Bergen, gebouwen, hoogte en ongewone temperaturen kunnen de zichtbare zonsopkomst enkele minuten verschuiven.
Veelgestelde vragen
Waarom valt de zonnemiddag niet om 12:00?
De zonnemiddag is het moment waarop de zon de meridiaan passeert, op haar hoogste punt. Hij hangt af van je lengtegraad binnen de tijdzone, de zomertijd en de tijdvereffening, die hem in de loop van het jaar tot ongeveer 16 minuten verschuift. In Amsterdam valt hij in de zomer rond 13:40.
Wordt mijn locatie ergens naartoe gestuurd?
Nee. Mijn locatie gebruiken vraagt de geolocatie van je browser alleen op als je erop klikt, en elke berekening gebeurt op je apparaat. Weiger je, typ dan gewoon de coördinaten of kies een plaats.
Waarom komt de maan op sommige dagen niet op?
De maan komt gemiddeld elke dag ongeveer 50 minuten later op, dus ongeveer één keer per maand heeft een kalenderdag geen maanopkomst (of geen maanondergang). De tabel toont dan “Niet op deze dag”.
Hoe nauwkeurig zijn de tijden?
Meestal binnen een minuut voor de zon en binnen twee minuten voor de maan, vergeleken met officiële almanakken. Het lokale terrein heeft meer invloed dan de berekening zelf.
Welke tijdzone moet ik kiezen?
De zone van de plaats die je bekijkt. De resultaten worden op die klok getoond, inclusief zomertijd op de gekozen datum.
Vergelijkbare tools
- Tijdzones omrekenen Reken een datum en tijd om van de ene tijdzone naar meerdere andere tegelijk, met automatische zomertijd. Zoek op elke IANA-tijdzone of stad.
- Wereldklok Bekijk de huidige tijd in meerdere steden tegelijk, met het UTC-verschil van elke stad, of er zomertijd geldt en of het daar dag of nacht is.
- GPS-coördinaten omrekenen Reken GPS-coördinaten om tussen decimale graden, graden-minuten-seconden, decimale minuten, UTM en MGRS op het WGS84-datum.