Romeinse cijfers omzetten

Zo zet je Romeinse cijfers om

1. Typ een geheel getal (zoals 2026) of een Romeins cijfer (zoals MCMXCIV) in het vak. De tool herkent zelf wat het is en zet het om terwijl je typt.
2. Lees het resultaat en klik op Kopiëren om het Romeinse cijfer of het getal te kopiëren.
3. Bekijk de lijst Stappen: daar zie je hoe het getal is opgebouwd, of hoe elk symbool wordt opgeteld of afgetrokken.
4. Voor getallen boven 3.999 vink je Getallen boven 3.999 toestaan (vinculum: een streep vermenigvuldigt met 1.000) aan.

Kleine letters (mcmxciv) en de Unicode-tekens voor Romeinse cijfers, zoals Ⅻ, worden ook geaccepteerd. Met de knoppen bij Voorbeelden: vul je een jaartal, een Romeins cijfer en een afwijkende vorm in om uit te proberen.

De zeven symbolen

Je schrijft de symbolen van groot naar klein en telt ze op: MDCLXVI = 1.000 + 500 + 100 + 50 + 10 + 5 + 1 = 1.666. Om vier gelijke symbolen achter elkaar te vermijden, zetten zes aftrekparen een kleiner symbool vóór een groter: IV (4), IX (9), XL (40), XC (90), CD (400) en CM (900).

Om een getal te schrijven, neem je elke positie (duizendtallen, honderdtallen, tientallen, eenheden) apart. 1994 = 1.000 + 900 + 90 + 4 = M + CM + XC + IV = MCMXCIV. Het grootste gewone Romeinse cijfer is 3.999, MMMCMXCIX, omdat M maar drie keer herhaald mag worden.

Standaardvorm, en waarom IIII of VX worden gemeld

Als je een Romeins cijfer invoert, leest de tool het eerst soepel (een symbool, of een reeks van hetzelfde symbool, vóór een groter symbool wordt afgetrokken) en vergelijkt het daarna met de standaardvorm. Wijken ze af, dan krijg je de waarde die waarschijnlijk bedoeld is, de standaardschrijfwijze en de regel die is overtreden:

• I, X en C worden hooguit drie keer herhaald. IIII staat voor 4, maar schrijf je als IV. Wijzerplaten zijn de bekende uitzondering: veel klokken tonen IIII, een traditie die bewaard is voor het visuele evenwicht.
• V, L en D worden nooit herhaald, want VV is gewoon X, LL is C en DD is M.
• Alleen I, X en C worden afgetrokken, en alleen van de twee eerstvolgende grotere symbolen. IV, IX, XL, XC, CD en CM zijn de enige paren. VX (5) schrijf je dus als V, IL (49) als XLIX, IC (99) als XCIX en XM (990) als CMXC.
• De volgorde telt: IIX is geen standaardmanier om 8 (VIII) te schrijven, ook al komt het op sommige oude inscripties voor.

Deze regels zijn de moderne afspraak in boeken en drukwerk, voor jaartallen op gevels en in aftitelingen, vorstennamen, hoofdstukken en indelingen. De Romeinen zelf waren minder streng, en op echte monumenten vind je afwijkende vormen.

Grote getallen: het vinculum

Met de vinculum-optie vermenigvuldigt een streep boven een cijfer het met 1.000. Deze tool zet de duizendtallen onder de streep en het deel onder 1.000 zonder streep: 4.000 = I̅V̅, 12.345 = X̅I̅I̅CCCXLV, 1.000.000 = M̅, tot 3.999.999. De streep is een combinerende bovenstreep (U+0305) boven elke letter; je kunt ook letters met een macron plakken. Er bestaan andere historische notaties, zoals een kader om het cijfer voor honderdduizendtallen of de apostrophus (CIↃ voor 1.000), dus grote getallen kunnen er elders anders uitzien.